چرا امام زمان (عج) را "قائم" مى ‏نامند؟

یكى از القاب مشهور امام زمان(عج) قائم است(1) كه به معناى ایستاده و برپا دارنده است.

در روایتی، امام جواد(علیه‏ السلام) مى ‏فرماید:

به ایشان قائم مى‏ گویند، زیرا او پس از این ‏كه نامش به كلى متروك شد و اكثر كسانى كه امامتش را قائل بوده‏ اند از عقیده خود برگشته و مرتد شده‏ اند به پا مى‏ خیزد.(3)

چه کسی امام مهدی (عج) را به قائم ملقب کرد؟

اولین کسی که حضرت مهدی(عج) را ملقب به لقب «قائم» نموده خداوند تبارک و تعالی است، در روایت معروف از صحیفه حضرت فاطمه (سلام الله علیها) که نام پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و تمام ائمه و نام پدران و مادران آن ها در آن مشخص شده است به لقب «قائم» برای حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف) اشاره شده است که عین عبارت کتاب صدوق این است: «ابوالقاسم محمد بن الحسن، هو حجة الله تعالی علی خلقه القائم،امه جاریة اسمها نرجس ...» صحیفه فاطمیه که جابر آن را در حضورحضرت فاطمه (سلام الله علیها)علیها دیده است از طرف پروردگار متعال به بانوی دو عالم اهداء شده بود که از این مطلب میتوان استنباط کرد که این لقب به حضرتش از طرف خداوند متعال داده شده است، بنابراین میتوان گفت این لقب منبع غیبی دارد و از سوی خداوند متعال به امام زمان صلوات الله علیه داده شده است بعد از خدای متعال پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) این لقب را به حضرت داد، است :«ابی بصیر عن ابی عبدالله (علیه السلام) قال، قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): ان الله تعالی اختار من الناس الانبیاء الرسل و اختارنی من الرسل و اختار منی علیاً و اختار من علی الحسن و الحسین و اختار من الحسین الاوصیاء تاسعهم قائمهم...» یعنی همانا خداوند متعال برگزید از میان مردم انبیاء را و از بین پیامبران مرا برگزید و از من علی را برگزید و از علی حسن و حسین را اختیار کرد و از حسین امامان نه‌گانه را که نهمین آن ها قائم آن هااست.⁽¹⁾ 

چرا امام زمان (عج) را "قائم" مى ‏نامند؟

یكى از القاب مشهور امام زمان(عج) قائم است(1) كه به معناى ایستاده و برپا دارنده است، اما چرا به حضرت این لقب را داده ‏اند، دو نوع روایت داریم:

1ـ به ایشان قائم مى ‏گویند به خاطر این ‏كه پس از فراموش شدن نامش قیام مى‏ كند.(2)

در روایت دیگرى امام جواد(علیه‏ السلام) مى ‏فرماید:

به ایشان قائم مى‏ گویند، زیرا او پس از این ‏كه نامش به كلى متروك شد و اكثر كسانى كه امامتش را قائل بوده‏ اند از عقیده خود برگشته و مرتد شده‏ اند به پا مى‏ خیزد.(3)

2ـ در برخى از روایات هم لقب قائم را بعد از شهادت امام حسین(علیه‏السلام) بیان مى‏ فرماید؛ زیرا ملائكه از خداوند پرسیدند كه چه كسى انتقام امام حسین(علیه‏السلام) را مى ‏گیرد، خداوند حضرت مهدى(عج) را به آنها نشان داد، در حالى كه در حال ایستاده نماز مى‏ خواند «بذلك القائم انتقم منهم» كه در این روایت لقب قائم، قیام در نماز و قیام براى انتقام خون امام حسین(علیه‏السلام) لحاظ شده است.

پی‌نوشت‌ها:

1- نجم ثاقب، ص 88 .

2- بحارالانوار، ج 51، ص 28.

3- همان.

سایت تبیان؛‌ هدهدی.

چه کسی امام مهدی (عج) را به قائم ملقب کرد؟

اولین کسی که حضرت مهدی(عج) را ملقب به لقب «قائم» نموده خداوند تبارک و تعالی است، در روایت معروف از صحیفه حضرت فاطمه (سلام الله علیها) که نام پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و تمام ائمه و نام پدران و مادران آن ها در آن مشخص شده است به لقب «قائم» برای حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف) اشاره شده است که عین عبارت کتاب صدوق این است: «ابوالقاسم محمد بن الحسن، هو حجة الله تعالی علی خلقه القائم،امه جاریة اسمها نرجس ...» صحیفه فاطمیه که جابر آن را در حضورحضرت فاطمه (سلام الله علیها)علیها دیده است از طرف پروردگار متعال به بانوی دو عالم اهداء شده بود که از این مطلب میتوان استنباط کرد که این لقب به حضرتش از طرف خداوند متعال داده شده است، بنابراین میتوان گفت این لقب منبع غیبی دارد و از سوی خداوند متعال به امام زمان صلوات الله علیه داده شده است بعد از خدای متعال پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) این لقب را به حضرت داد، است :«ابی بصیر عن ابی عبدالله (علیه السلام) قال، قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): ان الله تعالی اختار من الناس الانبیاء الرسل و اختارنی من الرسل و اختار منی علیاً و اختار من علی الحسن و الحسین و اختار من الحسین الاوصیاء تاسعهم قائمهم...» یعنی همانا خداوند متعال برگزید از میان مردم انبیاء را و از بین پیامبران مرا برگزید و از من علی را برگزید و از علی حسن و حسین را اختیار کرد و از حسین امامان نه‌گانه را که نهمین آن ها قائم آن هااست.⁽¹⁾
روایات معتبر دیگری از طرق گوناگون نقل شده که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) حضرت مهدی(عج) را به این لقب ملقب کرده‌اند.
بعد از رسول خدا این لقب به حضرتش توسط علی بن ابیطالب اطلاق شده است که در کتب معتبر با سندهای معتبر از جمله نهج البلاغه آمده است. «…اللهم بلی لا تخلوا الارض من قائم لله بحجةٍ اما ظاهراً مشهوراً و اما خائفاً مغموراً لئلا تبطل حجج الله و بیناته…»⁽²⁾ یعنی، هرگز روی زمین خالی نمی‌شود از کسی که به حجت الهی قیام کند خواه ظاهر باشد و آشکار، و یا ترسان و پنهان! تا دلائل الهی و نشانه‌های روشن او باطل نگردد. در این بیان شریف امام علاوه بر اینکه تمام ائمه را قائم (بپا دارنده دین الهی) میداند اشارهای تلویحی به غیبت امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) با عبارت «اما خائفاً… » می فرماید واین حقیقت را برای کمیل بیان میدارد و معنای قائم را نیز درباره ائمه واضح و روشن مینماید که حافظ نشانه های خداوند و حجتهای الهی و بینات او هستند، مصداق این اوصاف غیر از ائمه اثنی عشر هیچ کس نمیتواند باشد.
بعد از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیر المؤمنین (علیه السلام) حضرت فاطمه (سلام الله علیها) به تبعیت از خداوند متعال این لقب را به حضرتش دادهاند، و تمام ائمه با این لقب به حضرتش تصریح کردهاند⁽³⁾ که شیخ صدوق و دیگران در کتاب های خود به این اخبار معتبر تصریح نمودهاند، چنانکه از امام حسن (علیه السلام) و امام حسین نیز این طور نقل شده است: «… اما علمتم ما منا احدٌ الا ویقع فی عنقه بیعة لطاغیةِ زمانه الاّ القائم الذی یصلی روح الله عیسی بن مریم خلفه …» و «… قال الحسین بن علی (علیهما السلام) فی التاسع من ولدی سنة من یوسف و… و هو قائمنا اهل البیت…»⁽⁴⁾ و تمام ائمه به ترتیب این لقب را به حضرتش داده اند.
در نتیجه میتوان گفت که این لقب امام مهدی از طرف خداوند به وسیله پیامبر رسیده و پیامبر اولین کسی است که آن حضرت را با این لقب یاد کرده است و تمام ائمه و حتی امام زمان خودش با این لقب خود را به مردم معرفی فرموده است و در حین ظهور نیز یکی از نام هایی که حضرتش را به آن لقب ندا دهند همین لقب است.
درباره علت ملقب شدن امام عصر به این لقب از طرف خداوند نیز روایتی در بحار الانوار نقل شده است «عن الثمالی… سالت عن الباقر (علیه السلام) الستکم قائمین بالحق، قال بلی. قلت لم سُمِیَ القائم قائماً…»⁽⁵⁾ علت را از حضرت سؤال نمود و حضرت فرموده است که بعد از شهادت جدم حسین (علیه السلام) ملائکه بسیار گریستند و نوحه نمودند و از خداوند درخواست کردند که انتقام او را بگیرد. از طرف خداوند خطاب آمد به سوی ملائکه که فرمود: قسم به عزت و جلالم که از آن ها توسط فردی از خاندان امام حسین (علیه السلام) انتقام می گیرم «فسرت الملائکه بذلک فاذاً احد قائم یصلی فقال الله عزوجل: بذلک القائم انتقم منهم»⁽⁶⁾ به وسیله آن قائم که در حال نماز است از آنها انتقام می گیرم (مثل اینکه نور وجودی حضرت صاحب به ملائکه نشان داده شده است.)

پاورقی:

1. طوسی، کتاب الغیبة، مکتبة نینوی، چاپ اول، بیتا، ص 93.
2. نهج البلاغه، کلمات قصار، شمارة 147.
3. پیشین، کمال الدین، ص 316،
4. بحار الانوار، چاپ دار الکتب، ج1، ص51 و 31، از امام رضا (علیه السلام) با این لقب از حضرت یاد کرده است.
5. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، تهران، انتشارات کتابچی، 1370، ج51، ص 28.
6. همان، ص 28 ـ 29.